MCS303 Scriptwriting

Sinopsis Hazırlamak

Sinopsis’ten sıklıkla öykü özeti adıyla bahsedilir. Gerçekten de öyledir, senaryomuzda ele alacağımız öykümün konusunu kısa yoldan aktaran bir metindir. Bir sayfayı geçmeyen kısacık bir metin olmasına karşın, etkileyici biçimde hazırlanması  büyük dikkat ve özen ister.

Aşağıda, bir sinopsisin ne olduğu ve nasıl hazırlanması gerektiği konusunda detaylı bilgiler sunulmaktadır. Önce Sinopsisin genel yapı ve örgütlenişini görelim:

Sinopsis 1

Sinopsis, senaryonun bütün çeyreklerinin iki paragraf içinde toplanarak bir sayfayı geçmeyecek şekilde anlatıldığı bir olaylar özetidir.

 

Bu örnekteki paragraflar, ilk bakışta göründüklerinden çok daha teknik nitelikte olup spesifik bilgilerle yüklüdür. Aşağıdaki daha detaylı diyagram, bu niteliği daha güçlü biçimde ortaya koymaktadır:

Sinopsis 2

Bir sinopsisteki her cümle, senaryo taslağını meydana getiren bölümlerin içeriğinin en ekonomik yoldan anlatımıdır. Sinopsis, bu işlevsel ve ekonomik cümlelerin bir toplamıdır.

 

Sinopsis, senaryonun yazımının hazırlık aşamasına ait bir metin türüdür. Hazırlanabilmesi için, senaryo ile ilgili bazı konuların netlik kazanmış olması gerekir. Bu açıdan bakıldığında, sinopsis dediğimiz metin, brief outline (senaryo taslağı) çalışması ile el ele gider ve bu iki faaliyet birbirini besler: Bazen sinopsiste yer alanlar senaryo taslağını tamamlamaya yardımcı olur, bazen de senaryo taslağı üzerinde yapılan çalışmalar, sinopsisteki boşluk ve belirsizlikleri gidermeye yarar.

Şimdi Brief Outline çalışmasına daha yakında bakalım.

 

Brief Outline Çalışması

Brief outline (senaryo taslağı), senaryo çalışmasının planlama kısmını oluşturur. Amaç senaryonun eksiksiz bir taslağını çıkarmaktır. Senarist bu aşamada senaryonun içeriğini somutlaştırıp onu bölümlere göre tasnif eder. Böylece esas yazma aşamasına girildiğinde kafa karışıklığı yaşamasını da önlemiş olacaktır.

Bu noktada henüz detaylı biçimde yazılıp çizilmez. Temel amaç, filmde hani olaylara yer vereceğimize ve bunları birbirine nasıl bağlayacağımıza karar vermektir. Burada ayrıca başvuracağımız öyküleme tekniklerini de belirlemeye başlarız.

Çalışmada gereksinim duyduğumuz şeyler temelde şudur:

  • Geniş bir beyaz tahta ya da üzerine çizim veya notlarımızı asabileceğimiz bir duvar. Buna çalışma boyunca dokunulmaması gerektiği için uygun bir yerde hazır edilmesi gerekmektedir.
  • Malzemeyi duvara tutturmaya yarayacak kırtasiye eşyası
  • Gazlı kalemler ve benzeri yazma araçları
  • Post-itler vesaire

 

Brief Outline (Senaryo Taslağı) çalışması esnasında birbiri ile bağlantılı  dört aşamadan geçilir:

  1. Olay Örgüsünün İskeletini Kurgulama
  2. Karakterlerin Gelişimini Kurgulama
  3. Orta Perdenin Olayların Kurgulama
  4. Öyküleme Tekniklerini Kararlaştırma

Bu aşamaları şimdi tek tek inceleyelim.

 

1. Olay Örgüsünün İskeletini Kurgulama

Genel Amaç

Olay örgüsünün iskeletini kurgulama, senaryonun üzerine kurulacağı temel olay çizgisini oluşturma işidir. Bu aşamada, senaryonun şu kısımları kurgulanır:

  • Teaser
  • Yoğunlaşma
  • Çatışma
  • Sıfır Noktası
  • Dönüm Noktası
  • Çözüm (Doruk Nokta)

Aşağıdaki grafik, bu bölümlerin çeyreklere göre dağılımını gösteriyor.

Olay Örgüsü

Olay örgüsünün ana eksenini meydana getiren bölümler. Senaryo taslağı çalışmasının ilk adımı bu bölümlerin içeriğini belirlemektir.

 

Kurgulama çalışması esnasında, senaryoya kontrollü bir şekilde geliştirmek amacıyla, yukarıdaki sıralama aynen izlenmek yerine, ikişer adımın birlikte atıldığı şöyle bir çalışma yolu benimsenir:

  • Adım 1 ve 2 – Çatışma ve Çözümün Somutlaştırılması
  • Adım 3 ve 4 – Sıfır Noktası ve Dönüm Noktasının Somutlaştırılması
  • Adım 5 – Teaser ve Yoğunlaştırma Bölümlerinin Somutlaştırılması
  • Adım 6 – Çözüme Giden Yolun Somutlaştırılması

Şimdi bu adımlara daha ayrıntılı olarak bakalım. Aşağıdaki slaytların her birinde olay örgüsünü kurgulamadaki adımlar açıklanıyor. Bunun yanı sıra hem ilgili kavramların kısa tanımlamaları, hem de derste ele alınan dört filmde ilgili bölümlerin nasıl kotarıldığının örnekleri var.

 

Adım 1 – Çatışma

Adım 1

İlk adım, çatışmayı belirlemektir. Karakterin amacı nedir, bu amacı neden kovalamak zorundadır, amacı önündeki engeller nelerdir? Bu soruların dikkatle ve incelikle yanıtlanması gerekir.

 

Adım 2 – Çözüm (Doruk Nokta)

Adım 2

İlk adımda meydana getirilen çatışma, ne şekilde ve nasıl bir çözüme kavuşturulacaktır? Bu da senaryo taslağı çalışmasının ikinci adımını oluşturur.

 

Adım 3 -Sıfır Noktası

Adım 3

Üçüncü adım, öykünün sıfır noktasını tayin etmektir. Bu, filmin tam ortasını meydana gelen ve başkişiyi, çatışma ile birlikte içine düştüğü durumdan daha da beter duruma düşüren bir olaydır.

 

Adım 4 – Dönüm Noktası

Adım 4

Senaryo taslağını geliştirmedeki dördüncü adım, dönüm noktasını kurmaktır. Dönüm noktası, filmdeki kırılma anıdır ve film bu noktadan sonra artık çözüm yoluna girer.

 

Adım 5 – Teaser ve Yoğunlaştırma

Adım 5

Olay örgüsünün iskeletini çıkarmadaki beşinci ve son adım, problemi çatışmaya dönüştüren sürecin olaylarını kurgulamaktır. Teaser ile ortaya atılan problem, Yoğunlaştırma ile büyütülür ve çatışmanın kurulması ile tam anlamıyla başkişi üzerine kilitlenir.

 

Adım 6 – Çözüme Giden Yol

Çözüme Giden Yol

Çözüme Giden Yol, son durum değerlendirmesi ile Doruk Nokta arasındaki bağlantıyı kuran olaylardan meydana gelir.

 

2. Karakterlerin Gelişimini Kurgulama

Genel Amaç

Senaryo taslağını oluşturmanın bu aşamasındaki amaç, dış çatışma ve dış motivasyonu meydana getiren olay örgüsüne uygun nitelikte karakterler geliştirip, bunları iç motivasyon ve kişilik bakımından olay örgüsünün gereksinimlerine göre inşa etmektir.

Senaryoda karakter gelişimi ile ilgili bölümler ise şunlardır:

  • Karakterlerin Ortaya Konması ile ilgili Bölüm
  • Birinci Durum Değerlendirmesi (çatışmadan sonra)
  • İkinci Durum Değerlendirmesi (sıfır noktasından sonra)
  • Üçüncü Durum Değerlendirmesi (dönüm noktasından sonra)
  • Epilog ya da Denouement (çözüm/doruk noktadan sonra)

Aşağıdaki grafik, bu bölümlerin çeyreklere göre dağılımını gösteriyor:

Karakter Gelişimi

Karakter gelişimi, tüm çeyrekler boyunca yayılır ve genel olarak karakterin olay örgüsüne verdiği tepkileri kapsar.

 

Karakterlerin gelişimini kurgularken, olay örgüsüne benzer biçimde, üç aşamadan geçilir:

  • Adım 1 – Karakterler ile ilgili Bölümün Kurgulanması
  • Adım 2, 3 ve 4 – Durum Değerlendirmesi ile ilgili Bölümlerin Kurgulanması
  • Adım 5 – Epilog (Denouement) Bölümünün Kurgulanması

Şimdi bu bölümlerin nasıl kurgulandığı konusuna daha detaylı biçimde bakalım.

 

Adım 1 – Karakterler Bölümü

Karakterler

Senaryonun karakterler ile ilgili bölümü, onları önem sıralarına göre izleyicinin önüne çıkarır ve her birinin pozisyonunu Özdeşleşme, Motivasyon ve Kişilik açısından somutlaştırır.

 

Aşağıdaki slaytta ise yine dört filmden örnekler sunulmaktadır:

Kişileştirme Örnekleri

Uzak, Seven, Ghost ve Terminator 2 filmleri üzerinden Karakter kurma örnekleri.

 

Adım 2, 3 ve 4 – Durum Değerlendirmeleri

Karakterlerin Durum Değerlendirmeleri ile ilgili bölümler hakkında dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, bunların Olay Örgüsü ile bağlantılı temel nitelikteki bölümlerden doğduğudur: Çatışma içine sürüklenen, sıfır noktasına inen veya dönüm noktasına gelen karakter, olayların gidişatında yeni bir kilometre taşına ulaşmıştır ve bu nedenle o ana dek sürdürdüğü olay çizgisini daha fazla sürdüremez. İç tepkisini vermesi, durumu değerlendirmesi  ve yeni durumda çözüm getirebilecek daha anlamlı bir eylem çizgisine geçmesine gerekir.

Diğer bir deyişle, Çatışma, Sıfır Noktası ve Dönüm Noktası kaçınılmaz olarak birer Durum Değerlendirmesi doğurur.

Aşağıdaki diyagramda bu ilişkileri daha detaylı biçimde gösterip açıklıyorum:

Karakter 2

Olay Örgüsünün temel bölümleri olan Çatışma, Sıfır Noktası, Dönüm Noktası ve Doruk Nokta, baş kişiyi yeni eylem çizgileri kararlaştırıp uygulamaya zorlar. Baş kişinin bu noktalardan birinde uygulamaya koyduğu karardan doğan eylemler, olay örgüsünü bir sonraki noktaya götürür. Böylece bu karşılıklı ilişki, senaryonun organik dokusunu meydana getirir.

 

Şimdi de bu yöntemin bir filmde nasıl uygulandığını görelim. Aşağıdaki diyagramda Seven filminin olay örgüsü-karakter gelişimi ilişkisi gösteriliyor:

Seven1

Seven filminde, dönüm noktalarının kişileri durum değerlendirmelerine ve yeni eylem çizgileri benimsemeye ittiği son derece net biçimde görülüyor. Buna karşılık, karakterlerin izlemeyi kararlaştırdıkları eylem çizgilerinin de bir sonraki ana olay örgüsü noktasına varmada nasıl itici bir güç oluşturduğunu görüyoruz.

 

Adım 5 – Epilog (Denouement)

Son iki slaytta görüldüğü üzere, Epilog, karakterin çatışmadan önce ve çözümden sonraki durumu arasındaki farkı yorumlamak ve bunun üzerinden iç çatışmasına dair bir sonuç çıkarmakla ile ilgilidir.

Dış Çatışmanın kurulmasından önce karakter belli bir iç çatışmaya sahiptir ve belli bir iç motivasyon ile bu çatışmanın üstesinden gelmeyi istemektedir. Doruk Nokta’daki çözümden sonra ise karakter iç çatışması konusunda da bir çözüme ulaşıp sorununu çözer. Bu durumda ise artık eski motivasyonu da anlam ve önemini yitirmeye başlar. Karakter bu noktada kendisine artık yeni bir yol çizip, yeni bir motivasyon ile başka konulara yönelecektir.

Dış çatışmaya kapılmadan önceki iç motivasyon ile dış çatışmanın çözümünden sonra varılan iç motivasyon arasındaki yorumsal farka kimi kitaplarda filmin savı ya da teması denmektedir. Karakterin tüm yaşananlardan çıkardığı ve bundan sonraki hayatı için kendine düstur edindiği düşüncedir bu.

Aşağıdaki diyagram adım adıma epilog kısmına varışın ayrıntılarını sunmaktadır.

iç motivasyon

Karakterin filmin sonunda çıkardığı ders, onun geçtiği birçok gelişim aşamasının sonunda ortaya çıkar ve bize filmin temasını verir.

 

3. Orta Perdeleri Kurgulama

Genel Amaç

Olay Örgüsünün İskeleti ile Karakter Gelişimi üzerine çalışmalar tamamlanıp hikayenin genel gelişimi karara bağlandıktan sonra, bu bölümlerin arasını uygun olaylarla doldurma işine geçmek için sağlam bir zemin oluşturulmuştur. Bu noktada artık Orta Perdeleri kurgulamaya başlayabiliriz.

Orta Perdelerin Olayları denince, bundan kasıt, Karakter Gelişimi ve Olay Örgüsü İskeletini oluşturan bölümler hariç, filmdeki bir çeyreği domine eden olaylardır. İdeal şartlarda, senarist, Orta Perdeyi meydana getiren çeyreklerin her birini belli bir olay ekseninde yoğunlaştırmayı tercih eder. Örneğin Terminatör 2 filminin ikinci çeyreği, anne Sarah Connor’u akil hastahanesinden çıkarmak üstüne kuruludur. Aynı filmin üçüncü çeyreği ise Terminatörleri gizlice geliştirmeye çalışan Skynet şirketinin binasına yapılan baskın operasyonu üstüne kuruludur.

Orta Perde ile ilgili bölümler şunlardır:

  • Orta Perdeler için Hazırlık Bölümü
  • İkinci Çeyreğin Olayları
  • Üçüncü Çeyreğin Olayları

Aşağıdaki grafik, bu bölümlerin çeyreklere göre dağılımını gösteriyor:

Orta Perdeler

Olay Örgüsünün İskeletiyle Karakter Gelişimi hakkında olan bölümleri birbirine bağlayan olaylar, Orta Perdelerin içeriğini oluşturur. Buradaki olaylar ile ilgili hazırlıklar (ilgili ikincil karakterlerin anılması, olaylarla ilgili ön bilgilerin sunulması vs) Orta Perdeler için Hazırlık bölümünde, yani daha filmin birinci çeyreğinde yapılır.

 

Senaryonun bu kısmını kurgulamak için atılan adımlar ise şöyle:

  • Adım 1 – İkinci Çeyreğin Olaylarının Kurgulanması
  • Adım 2 – Üçüncü Çeyreğin Olaylarının Kurgulanması
  • Adım 3 – Orta Perdeler için Hazırlık Bölümünün Kurgulanması

Şimdi bu adımlara tek tek göz atalım.

 

Adım 1 – İkinci Çeyreğin Olaylarının Kurgulanması

Orta Perde 1

Filmin ikinci çeyreği, birinci orta perdenin olayları ile gelişir. Burada amaç, birinci durum değerlendirmesi ile sıfır noktasını amaca uygun olan olaylar ile birbirine bağlayabilmektir.

 

Adım 2 – Üçüncü Çeyreğin Olaylarını Kurgulanması

Orta Perde 2

İkinci çeyrek için söylenenler, bu çeyrekteki olaylar için de geçerlidir. Ancak bu kez yer verilecek olayların ikinci durum değerlendirmesi ile dönüm noktasını birbirine bağlayabilecek nitelikte olması gerekir.

 

Adım 3 – Orta Perdelere Hazırlık Bölümünün Kurgulanması

Orta Perdeye Hazırlık Bölümü

Orta Perdelere Yönelik Hazırlık bölümü, geriye dönük olarak ve ikinci ile üçüncü çeyrekte yer verilen olay ve kişileri dikkat almak suretiyle amaca uygun biçimde kurgulanır.

%d bloggers like this: